EEN VERHAAL SCHIETEN. DANSEN OM TE HERINNEREN, JE LUISTER RIJDEN, EN EEN NIEUWE REALITEIT MAKEN

...................................................................................................................................................

The Apache Indianen, woonachtig in het Zuid-Westen van de USA, gebruiken namen en verhalen als middelen om de morele kracht van het land te verhelderen.
De Elder Nick Thompson legt uit dat historische verhalen worden gebruikt om mensen te overtuigen van een passend leven: “wij schieten elkaar met verhalen alsof ze pijlen zijn.”  Als de persoon die met een verhaal geschoten is, zijn of haar gedrag veranderd, dan zal die persoon een blijvende band hebben met de plaats beschreven in het verhaal.  Nadat een familie lid of een friend het verhaal heeft verteld, wordt de plaats een morele kracht die mensen terug brengt naar het pad van de Apache Indiaan.  Benson Lewis legt uit:
“Als ik aan de berg met de naam – white rocks lies above in a compact cluster – denk, dan is het alsof ik denk aan mijn grootmoeder van moeders zijde.”
Toen ik twaalf jaar oud was en woonachtig in Nijmegen, Holland, schoot de schrijver van avonturen-romans Karl May (1842-1912) mij recht in het hart met zijn verhalen, net zo effectief als hij vele anderen in het hart schoot.  Ik vond een band met werkelijke of gefantaseerde plaatsen, de ongeschondenheid van het stamverband en de morele kracht van de hoofdpersonen.  Tot op de dag van vandaag klaag ik tegen mijn veertienjarige zoon: “waarom schiet de politie mensen dood, als je iemand in de knieen kunt schieten of bewusteloos kan slaan, zoals Old Shatterhand deed?” 
“Waarom doodschieten, als je met een goed verhaal kan schieten?”
Op het continent aan de andere kant van de ocean waar de Apache wonen, wist Karl May’s grootmoeder ook feilloos met een verhaal te schieten.  “En het maakte een diepe en blijvende indruk.”  Een van de verhalen, de fabel van de verloren en vergeten menselijke ziel, raakte kleine Karl bijzonder diep.  “Ik wilde hem werkelijk vinden.”
Grootmoeder vertelde Karl dat hij ook een verloren ziel was. 
“Maar ik ben geen verloren ziel”, wierp Karl terecht tegen.  Hij had gelijk, de begaafde jongen was stevig geworteld in de traditie van het geheiligde leven.  Hij zag veel meer dan alle volwassenen om hem heen.  Hij zag zielen, niets anders dan zielen. 
En hij en zijn broers en zusjes kende alle kikkers in de vijver achter het huis en zij wisten dat de kikkers hen ook kenden.  Hij mocht dan klein zijn, maar hij wist wat de Sioux Indianen van de Great Plains wisten.  Zij begroeten een ieder met “Mitakuye Oyasin” wat betekent, wij zijn familie leden, wij, de mensheid, zijn een grote familie.  
Karl May was een kind van de hemel.
Later ontmoette Karl May meer mensen die dachten dat hij verloren was.  Deze mensen ware in feite zelf verloren, onontwikkeld, niet bereid om hun vertrouwde en comfortabele denkwijze uit te breiden.  In plaats van te luisteren en een poging te doen om de waardevolle lessen te leren, bestookten zij de verlichte koerier met gemene pijlen. 
Deze mensen noemden Karl May een crimineel, of iemand met een gedrags-, dissociatie- of ander probleem.  Door etiketten te gebruiken toonden zij dat zij niet bereid waren te zoeken naar een dieper doel en betekenis van het gedrag van Karl May en beschuldigden zij het slachtoffer in plaats van de dader.  Aldus speelden zij onder een hoedje met de dader en deden Karl May niet alleen onrecht en pijn aan, maar beledigden hem bovendien.  De etiketten behoren in feite tot de mensen in Karl May’s omgeving.
Vader sloeg de kinderen zonder wroeging en genade, met werktuigen die speciaal voor de gewelddadige gelegenheid waren geprepareerd.  Dit is een criminele daad.  
Vader was niet in staat zijn zoon te zien als een persoon met recht op een eigen leven.  Hij zag hem als een verlengstuk van zichzelf en gebruikte hem om zijn persoonlijke verlangens te compenseren.  “Hij wilde in mij vervullen wat niet vervuld was in hem. 
Hij had al zijn hoop op mij gevestigd…  aangaande wat hij niet kon bereiken.”
Toen Karl nog geen twee jaar oud was, werd hij geconfronteerd met een beangstigende blindheid en nauwelijks vijf jaar oud moest hij opnieuw leren zien.  Vader had noch geduld, noch compassie.  Hij scheurde het kind weg van de bescherming van grootmoeders liefde en verhalen. “Mijn jeugd eindigde toen ik vijf jaar was.”  Onmiddellijk forceerde hij de jongen aan ongepaste eisen te voldoen, terwijl hij de school en de school inspecteur overtuigden om de ogen voor de regels te sluiten.  Ook nam vader het wonderkind mee naar het drek van de locale kroeg.  
“Ik heb nooit een echte jongens jeugd gehad.  Het werd mij nooit toegestaan om een echte jeugd vriend te hebben.  Ik was een vreemdeling in mijn klas, een zware psychologische fout… een bijzondere pijnlijke beroving van mijn ziel.  Hij (vader May) dacht dat ik aan hem toebehoorde.”
Stel je eens voor hoe verwarrend en overstelpend dit geweest moet zijn voor de jongen, gezien zijn situatie, zijn karakter en begaafdheidheid.
Vader vertoonde wangedrag, terwijl de school en het stadje mededaders waren.
Terwijl grootmoeder Karl’s genius en toekomst kweekte en moeder hard vocht voor gezonde ogen, lieten beiden, alhoewel ze christenen waren, na om hem te beschermen tegen vader’s geweld en buitenissige eisen.  Stel je eens voor hoe traumatisch dat geweest moet zijn.  Wat betekent liefde als het nalaat de onschuldige van geweld te beschermen?  Wat is liefde waard als het niet opstaat en spreekt voor het kind?  Hoe overkomt de jongen deze ongetuigde ervaring?  Hoe gaat hij om met het verraad? 
Grootmoeder en moeder toonden kracht in hun stoicisme, maar ook een grote capaciteit voor ontkenning en dissociatie.  En de wereld werd ondraaglijk voor Karl May. 
Jean Paul Sartre schrijft dat genius niet een gave is, maar een manier van overleven. 
Carl Jung, twaalf jaar oud, leerde flauw te vallen als hij met stress geconfronteerd werd.  Hij ging pas weer naar school toen hij sterk genoeg was om de moeilijke wereld aan te gaan.  Ingmar Bergman, seven jaar oud, maakte geen onderscheid tussen magie en realiteit.  Hij vertelde een friend dat zijn ouders hem aan het circus hadden verkocht, zodat hij akrobaat kon worden.  Hij werd van school gestuurd en thuis geslagen.  Niemand kwam op het idée om hem te vragen: “waarom heb je dat gezegd?”  Niemand probeerde het gedrag te begrijpen.
Karl May ontvluchtte de krankzinnigheid van zijn omgeving door een fuga uit te voeren, gevoed door een diepe wens.  Dit is geen dwaze ontsnapping van de werkelijkheid. 
Dit is op een gezonde manier hoogste wijsheid en creativiteit gebruiken om een zielloze wereld te bevaren.  Geheugenverlies en verbeelding vonden de weg “door en uit”, net zoals zijn boeken ons ondersteunde in het leven. 
Stalin en andere tirannen ondergingen eenzelfde gewelddadig trauma als Karl May.  Stalin had ook pokken en de bijnaam Chopura, “hij die pokken littekens heeft”. 
Deze tirannen waren echter te zwak en te bang om de waarheid van het geweld en verraad van hun jeugd te erkennen en te confronteren.  In plaats daarvan gaven zij hun ziel op en werden daders.  Keer op keer deden zij met onschuldigen wat henzelf was aangedaan, als een manier om innerlijke vrede te herstellen.  Aldus maakten zij nieuwe slachtoffers en voegden niets anders aan de wereld toe dan het eeuwenoude liedje van nederlaag en razernij.
Ik geloof dat genius een geschenk EN een manier van overleven EN transformatie is.
Karl May had de moed en de wijsheid om het geschenk te eren en te gebruiken om de  eindeloze keten van geweld te breken en een nieuwe en betere realiteit te creeren. 
Karl May’s genius is dezelfde genius als die van Luc Skywalker:  je breekt het zegel van je lot en je groeit boven je omgeving uit, hoe beestachtig die omgeving ook moge zijn en hoe moeilijk dat ook is. 
Aldus schiet Karl May de pijl met de naam “transformatie en triomf”! 

Since 1985 ben ik woonachtig in de USA en bij tijd en wijlen reis ik door Indianen land. 
Christopher Columbus en anderen, die dachten dat nieuw land automatisch aan hen toebehoorden, deden hetzelfde als de mensen uit Ingmar Bergman’s en Karl May’s omgeving:  geen enkele poging om het dieper doel en betekenis van de cultuur die ze ontmoetten te begrijpen.  Ook zij waren verloren. 
Ook zij leefden zielloos, louter op zoek naar goud, winst of eer, avontuur of afleiding.  Zij hadden geen weet van geest of eeuwige wijsheid en weigerde om de lessen van eenheid en vrijheid en heiligheid van leven en land te leren. 
Ik mocht dan pas twaalf jaar zijn toen ik Karl May’s boeken las, maar ik begreep onmiddelijk het verband tussen een kind tot zwijgen brengen en het uitroeien van een indigenous volk of de Aborigine.
Karl May en de Indiaan hadden beiden ervaring met vooroordelen en vervolging, gebroken verdragen en een gestolen identiteit.  Zelfs de pokken hadden zij gemeen, alhoewel de pokken van de Indianen opzettelijk waren toegebracht door biologische oorlogsvoering, de besmettelijke dekens.  Ook hier kunnen wij spreken van belediging, naast onrecht en pijn, als we denken aan de ceremoniele waarde van de dekens in de Native American traditie.  Ook hier speelde Christendom onder een hoedje met daders, die de natuurlijke levenswijzen van de Indiaanse stammen in naam van kerk en bijbel, vernietigden.  Wie waren de wilden hier?  Wie leefden wildernis en woesternij?
Het wilde westen heeft nooit bestaan.  Wat bestond was dwaze blanke mannen.
De oorspronkelijke bewoners van Noord- en Zuid-Amerika waren gezonde mensen met een democratisch bestuur bestaande uit Elders.  Onder hen bevonden zich geen tirannen, noch verwende en oorlogs-gekke monarchen.  Landeigenaren, belasting, honger of bevuiling bestonden niet.  Noch gevangenissen, noch sloten op deuren of weeshuizen.  Wezen werden in families opgenomen en straf was een onbekend woord.
Benjamin Franklin die dicht bij de Iroquois Nations woonden nam hun concept van eenheid en vrijheid over en paste het toe op de US Bill of Rights.  Maar tot op de dag van vandaag is de bijdrage van de Iroquois League nauwelijks erkent, laat staan bedankt. 
Het is moeilijk te geloven, maar tot in de jaren zeventig (1970) werden Indianen vermoord, in grote aantallen, speciaal in de Midwest.
Op weg naar Pine Ridge Reservation met een Indianen familie in mijn auto was ik verbaasd over de staat van paniek, veroorzaakt door de buitensporige politie aanwezigheid op de snelweg die naar de reservation leidde, toen we via Nebraska, South Dakota binnen reden.  Ik was net zo verbaasd over de staat van alarm veroorzaakt door een weerbericht.  Maar ik begreep al spoedig dat de herinnering van dodelijk geweld aan de hand van de natuur, als ook die van dodelijk geweld aan de hand van de medemens, diep in het brein van mijn vrienden was gegroefd.
Het gaat goed met een groot aantal Nations, maar de armoede op sommige reservaten is beschamend en de infrastruktuur “derde wereld achtig”.  Het idée dat de US een super macht is, werd daarmee geloochend, lang voordat de ekonomie in elkaar stortte. 
Frank Suniga, een Mescalero Apache Elder uit Oregon and anderen in noord-westelijke staten hebben hard gevochten voor een nationale dag die het Indiaanse erfdeel erkent.  Dit jaar waren zij succesvol, maar het is een eenjarige herdenking. 
Ondertussen viert the USA Thanksgiving Day since 1863.  De viering heeft te maken met het feit dat de Indianen de pilgrims in leven hielden met kalkoen en ander voedsel. 
Dat er weinig reden is voor dankbaarheid van de zijde van de Indianen is since 1863 nauwelijks erkent.  De meeste Amerikanen realiseren zich niet dat zij, jaar in en jaar uit, onder een hoedje spelen met de oorspronkelijke dieven en moordenaars, als zij Thanksgiving vieren, en de Indiaan daarmee opnieuw pijn en belediging aandoen.
Desalniettemin herrijzen de Indian Nations vol vertrouwen.
Mijn favoriet is de jaarlijkse Powwow, aan het eind van de zomer, vier dagen van ceremonie en viering.  De families zetten tenten op en ik zit in de cirkel en luister naar het eindeloze gedrum.  The zon staat hoog, het is soms 40 graden, maar mannen, vrouwen en kinderen, gekleed in regalia in alle kleuren van de regenboog, blijven door dansen.  Het is een fantastisch schouwspel.  Elke beweging en elk geluid, van de shawl, de moccasins, de fluitjes, de bellen en de zilveren pijpjes die rijkelijk van de klederdrachten neerhangen, getuigen van de overleving van de Indianen geest.
Indiaanse gevangenen hebben recht om hun religie.  Eens spendeerde ik een hele dag in een maximum beveiligde gevangenis in de Midwest, om een Powwow te vieren met zo’n 70 Indiaanse gevangenen.  Ik probeerde met zoveel mogelijk mannen, waarvan velen nog jong waren en gevangen zaten voor delikten die met alcohol- en drugmisbruik te maken hadden, te praten.  Natuurlijk is een ieder volkomen verantwoordelijke voor zijn of haar daden.  Ik kon echter niet aan de schokkende indruk ontkomen dat het verschrikkelijke verleden wel degelijk een factor in de problemen was.
Desalniettemin, herbouwen de Indianen hun Nations. 
Zij herwinnen hun gezondheid in klinieken voor suiker ziekte (een groot probleem) en alcohol- en drugs verslaving.  Zij herwinnen hun vitaliteit met scholing en in genezings cirkels.  “Eerst is er een openings gebed, dan een betuiging door allen die schade waren aangedaan door de dader.  Een Elder geeft leiding en lessen via verhalen, tradities en ceremonies.  Allen die geraakt zijn, slachtoffer en overtreder, familie en vrienden, besluiten hoe evenwicht en schade zullen worden hersteld.”
Robert Yassie, Hoofd van de Navajo Nation noemt dit “Hozhooji Naat’aanii – wat betekent – zaken uitpraten in een goede manier.”  Hij noemt dit Navajo process “vredestichting”, met “een heel belangrijk stuk papier, nl. een papieren zakdoek voor het drogen van tranen”.
Karl May zou blij geweest zijn als getuige van dit process dat, als het overgenomen zou worden door groepen en landen over de wereld, enorme heil en vooruitgang kan brengen.
Sherman Alexie, een Spokane/Coeur d’Alene Indiaan, schrijft boeken en filmscripts over de hedendaagse Native American met titels als Reservation Blues, The Toughest Indian in the World, The Absolutely True Diary of a Part-Time Indian and Smoke Signals.
Ik ben er zeker van dat de Grote Geest en Karl May samen vanuit de hemel op hem neer glimlachen.
Ron His Horse is Thunder, de achter-achter-achter kleinzoon van Lakota Chief Sitting Bull en Wendell Yellow Bull from Pine Ridge Reservation helpen kinderen en teenagers, via paardrij tochten om met hun Indiaans erfdeel her-bekend te raken. 
Paardrijden breekt de les van de eeuwenlange indoctrinatie – geef je Indianen ziel op of anders zul je niet overleven.  De jongeren krijgen gedurende de tochten geschiedenis lessen en leren om weer trots te zijn op hun cultuur en stamverband. 
Dit is een “ride of passage”, een transformatie, een letterlijke beweging vooruit naar een beter leven en een eervolle daad die de waardigheid en de genius van de Indiaanse overlevende hersteld. 
De rechtmatige bewoners van Noord- en Zuid-Amerika schieten verhalen, dansen om te herinneren, rijden hun luister en creeren een nieuwe en betere realiteit. 
Zij zijn de sterken en de moedigen.  Zij breken de ketens van het noodlot en rijzen boven hun omgeving uit, hoe moeilijk dat ook is. 
En aldus schieten ook zij de pijl met de naam “transformatie en triomf !”

Voor meer over de onvergetelijke Karl May: www.karl-may-gesellschaft.de

Citaten en info:
*Teaching Spirits van Joseph Epes Brown, page 27 and 29
*Mein Leben und Streben van Karl May, de engelse vertaling door Gunter Olesch, page 11-12-13-19-14-20
*Booklet White Buffalo Calf Society, Inc., serving the Rosebud Reservation in South Dakota since 1977
*Lies My Teacher Told Me van James W. Loewen